Opa’s en de oorlog: van onderduiken en persoonbewijzen

Een speciale blog, in het Nederlands, voor Tibor en groep 8 van OBS De Border

Wat weet je eigenlijk van je overgrootouders en wat die in de oorlog hebben meegemaakt? Waarschijnlijk leven ze inmiddels niet meer dus de vraag is of ze veel verteld hebben aan je opa’s en oma’s, die de oorlog misschien zelf al niet meer meegemaakt hebben.

Ik onderzoek historische thema’s en schrijf artikelen en blogs en werk mee aan boeken. Toch als ik naar mijn eigen opa’s kijk (de overgrootvaders van Tibor) dan weet ik erg weinig. Eén opa heeft in de meidagen van 1940 meegevochten tegen de Duitsters, hij was gemobiliseerd als dienstplichtige. De andere opa was ondergedoken in de oorlog, de broer van deze opa zat bij het leger (KNIL) in Indonesië (toen Nederlands Indië) en heeft tegen de Japanners gevochten en daarna aan de Birma spoorweg gewerkt en in de Japanse kampen gezeten. Mijn oma en mijn moeder (toen 5 jaar) moesten in 1944 vanwege de slag om Arnhem (de “brug te ver”) vluchten uit hun huis in die stad en te voet naar familie in Apeldoorn – terwijl opa ergens ondergedoken zat. Ze kwamen terecht op de boerderij van de ouders van de ondergedoken opa. Op de boerderij was er genoeg te eten en eigenlijk was de oorlog er bijna niet te merken.

Zo heeft iedere familie zijn eigen “oorlogsverhalen” en het lijkt misschien alsof je best veel weet. Als je dan verder gaat onderzoeken blijk je soms toch weinig te weten. Waarom was opa ondergedoken? Waar zat hij tijdens de oorlog eigenlijk en hoe heeft hij alles overleeft. Niemand die nu nog leeft kan het vertellen. En de andere opa waar heeft die gevochten? Op de Grebbeberg misschien? En de broer van opa, wat deed die eigenlijk in het Indische leger en wat heeft hij gedaan tijdens de Japanse aanval? Hoe heeft hij de ontberingen van het kamp kunnen doorstaan? Allemaal verhalen die verloren gegaan zijn. Na de oorlog wilden ze het er niet meer over hebben en vooral aan een betere toekomst werken.

Zo kom je als onderzoeker ook verhalen tegen waar je met je onderzoek gewoon vastloopt en je niet meer verder komt. Dit is zo’n verhaal waar ik hoop toch nog ooit het precieze verhaal op te kunnen schrijven….

Drie persoonsbewijzen en wat foto’s….

Een vriend komt ze brengen, gevonden in een boekenwinkeltje. Hij weet dat ik dit soort dingen interessant vind dus hij heeft ze gekocht.

Wat kan dit zijn? Persoonsbewijzen zijn in de oorlog door de Duitsers ingevoerd. Het was zo gemakkelijk om te controleren wie je bent net zoals nu met een ID bewijs. Dat was lastig als je “illegale” dingen wilde doen of niet met de Duitsers wilde samenwerken. Als je niet kon laten zien wie je was werd je direct opgepakt en opgesloten. Daarom wilde het verzet, ook wel de illegaliteit genoemd, valse persoonsbewijzen hebben. Soms gemaakt van echte persoonsbewijzen met bijvoorbeeld een andere foto erop en soms ook volledig nagemaakt.

Zo’n vals persoonsbewijs was dus belangrijk voor bijvoorbeeld Joodse mensen om ervoor te zorgen dat ze niet naar de concentratiekampen hoefden. Ze kregen dan een nieuw vervalst Persoonsbewijs waar niet de grote letter J van Jood op stond. Dan waren ze relatief veilig. En mensen in het verzet van wie de echte naam bekend was bij de Duitsers hebben ook een andere naam nodig en dus een ander persoonsbewijs.

pb

Wat is dit? 

Drie persoonsbewijzen met steeds dezelfde foto maar een hele andere naam en ook een andere Gemeente. Een drieling met verschillende namen? Nee de kleding is ook echt hetzelfde dus het moet wel dezelfde man zijn. Als onderduiker of Jood heb je aan 1 vervalst persoonsbewijs genoeg en het hebben van 3 geldige persoonsbewijzen is zelfs gevaarlijk omdat het dan direct duidelijk is dat er iets niet klopt. Jullie hebben toch ook niet 3 geldige paspoorten met verschillende namen?

Het verzet, het kan bijna niet anders toch? En als onderzoeker wil ik dan meer weten. Wie is de man en wat heeft hij gedaan in het verzet? Op de persoonsbewijzen staat natuurlijk niet zijn echte naam. En op de foto’s staat ook niets geschreven. Maar de foto’s helpen wel. Het is te zien dat hij een officier in het leger was. En hij deed mee aan de internationale militaire vijfkamp – een soort van olympische spelen voor militairen. Dat levert me uiteindelijk zijn naam op. Met die naam is ook zijn militaire carrière als officier te achterhalen en zijn medailles zijn terug te vinden:

Zijn naam is G. Struijs en hij is geboren in 1911. Voor de oorlog is hij reserve officier: reserve 1e Luitenant der Artillerie per 1 jan 1937. Na de oorlog doet hij dienst in Indonesië als officier: hij wordt reserve Majoor der Artillerie per 1 nov 1949. Tijdens zijn dienst als officier en voor zijn verzetswerk kreeg hij de volgende medailles:

– Vijfkampkruis NOC
– Bronzen NOC medaille
– Oorlogsherinneringskruis met gesp ‘Nederland Mei 1940’
– Ereteken voor Orde en Vrede met 3 gespen
– Officierskruis XX
– Verzetsherdenkingskruis

Het verzetsherdenkingskruis bestaat sinds 1980 en werd alleen gegeven aan mensen die in een verzetsgroep gezeten hebben. Dit bevestigt natuurlijk het vermoeden dat hij in het verzet gezeten heeft. Ook blijkt hij in de oorlog gevangen genomen te zijn door de Duitsers is in het NIOD archief terug te vinden. De persoonsbewijzen hebben hem dus niet helemaal kunnen redden en misschien had hij wel een 4e persoonsbewijs bij zich toen hij gepakt werd? Hij heeft vastgezeten in in Scheveningen en in diverse kampen in Duitsland. Die gevangenis in Scheveningen had als bijnaam “Oranjehotel” omdat daar veel verzetsmensen werden vastgezet. En het verzet was natuurlijk voor ons Koningshuis, de Oranjes en niet voor de Duitsers.

En dat is de huidige stand van het onderzoek. Zo snel als ik weer een stap verder ben zal ik het arikel updaten of een deel 2 uitbrengen…

Maar misschien is het tijd om eens met je opa en oma te gaan praten (als je ze nog hebt) en vragen wat zij en hun ouders meegemaakt hebben in de oorlog? Zo kun je een stukje geschiedenis bewaren, zeker als je het ook opschrijft voor later! Een goed idee voor een werkstuk?

Bronnen:

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s